Taal en Taalwetenschap 2e

Anne Baker is hoogleraar Psycholinguistiek en Taalpathologie en hoogleraar Nederlandse Gebarentaal aan de Universiteit van Amsterdam. Jan Don is universitair docent Nederlandse Taalkunde aan de Universiteit van Amsterdam. Kees Hengeveld is hoogleraar Theoretische Taalwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam.

• Lijst figuren en tabellen xi Voorwoord xiii Illustratiebronnen xv Deel I Taal en Taalvermogen 1 1 Van taal naar taalwetenschap 3 1.1 Inleiding 3 1.2 Talen 4 1.3 Andere talen 7 1.4 Verschillen 11 1.5 Taalwetenschap 13 1.6 Verschillende grammatica s 14 1.7 De inhoud van dit boek en de deelterreinen van de taalwetenschap 16 2 De taalgebruiker 21 2.1 Inleiding 21 2.2 Kennen en kunnen: het cognitief systeem 22 2.3 Taal en hersenen 24 2.4 Taalbegrip 27 2.5 Taalproductie 32 3 Taalverwerving 40 3.1 Inleiding 40 3.2 Hoe leren kinderen taal? 41 3.3 In welke volgorde verloopt de eerste-taalverwerving? 44 3.4 Welke factoren beinvloeden de verwerving van een tweede taal? 47 3.5 In welke volgorde verloopt de verwerving van een tweede taal? 49 3.6 Tweetalige ontwikkeling 53 Deel II Taal en Interactie 59 4 Discourse 61 4.1 Inleiding 61 4.2 Interpretatie en gevolgtrekking 62 4.3 Samenwerking 63 4.4 Gesprekken 65 4.5 Samenhang via taalvormen 70 5 Taalhandelingen 75 5.1 Inleiding 75 5.2 De uiting als handeling 76 5.3 Informatiestructuur 80 5.4 Pragmatische gepastheid 83 Deel III Zinnen en hun betekenis 89 6 Zinsdelen en woordsoorten 91 6.1 Inleiding 91 6.2 Zinsdelen 92 6.3 Zinnen, bijzinnen en woordgroepen 93 6.4 Typen woordgroepen 94 6.5 Hoofden en modifi ceerders 96 6.6 Woordgroepstructuur 97 6.7 Woordgroepen versus woorden 101 6.8 Woordsoorten: inhoudswoorden 101 6.9 Woordsoorten: functiewoorden 103 7 Enkelvoudige zinnen 107 7.1 Inleiding 107 7.2 Functies van woordgroepen binnen de zin 108 7.3 Valentie 110 7.4 Semantische rollen 112 7.5 Grammaticale rollen 113 7.6 Het markeren van semantische en grammaticale rollen 114 7.7 Valentiereductie 115 7.8 Reflexieve constructies 116 7.9 Pronominalisatie 117 8 Complexe zinnen 121 8.1 Inleiding 121 8.2 De functie van bijzinnen 121 8.3 De vorm van bijzinnen 124 8.4 Interactie tussen hoofd- en bijzin 126 8.5 Gecoordineerde zinnen 129 8.6 De vorm van gecoordineerde zinnen 130 9 Woordvolgorde 133 9.1 Inleiding 133 9.2 Volgorde en niveaus van analyse 134 9.3 Woordvolgorde op zinsniveau 135 9.4 Zinstype 136 9.5 Ingebedde zinnen 137 9.6 Complexiteit 138 9.7 De informatiestatus van zinsdelen 138 9.8 Woordvolgorde op zinsdeelniveau 139 9.9 Samenhang 141 9.10 Discontinue zinsdelen 143 10 Zinsbetekenis 146 10.1 Inleiding 146 10.2 Compositionaliteit 147 10.3 Nominale woordgroepen: referentie 147 10.4 Nominale woordgroepen: deixis en anafora 152 10.5 Verbale woordgroepen: tijd en aspect 155 10.6 Verbale woordgroepen: situatietypen 158 Deel IV Woorden en hun betekenis 163 11 Woordenschat 165 11.1 Inleiding 165 11.2 Wat is een woord? 166 11.3 De relatie tussen woordvorm en betekenis 167 11.4 Inhouds- en functiewoorden 168 11.5 Het lexicon 170 11.6 Soorten lexicale informatie 172 11.7 Woordenboeken 173 11.8 Betekenis en betekenisrelaties 175 11.9 Betekenisbeschrijving 176 11.10 Woorden over de grenzen van talen 177 12 Woordvorming 182 12.1 Inleiding 182 12.2 De interne structuur van woorden 183 12.3 De functies van woordvorming 184 12.4 Derivatie 185 12.5 Flexie 188 12.6 De vormen van de morfologie 189 12.7 De structuur van woorden en hun betekenis 192 12.8 Verschillen tussen fl exie en derivatie 193 12.9 Verschillen tussen talen 194 13 Samenstellingen en uitdrukkingen 199 13.1 Inleiding 199 13.2 Structuur en betekenis van samenstellingen 200 13.3 Soorten samenstellingen 203 13.4 Incorporatie 203 13.5 Idiomatische uitdrukkingen 204 13.6 De betekenis van idiomatische uitdrukkingen 206 Deel V Spraakklanken 211 14 Spreken en verstaan spraakklanken 213 14.1 Inleiding 213 14.2 Spreken 214 14.3 Spraakgeluid 215 14.4 Horen en verstaan 217 14.5 Spraakklanken 217 14.6 Spraaksynthese en spraakherkenning 222 15 Klanksystematiek en fonologische processen 226 15.1 Inleiding 226 15.2 Distinctiviteit 227 15.3 Klanksystemen 229 15.4 Distinctieve kenmerken 233 15.5 Morfofonologische processen 234 15.6 Grafemen en fonemen 236 16 Lettergrepen, klemtoon en intonatie 239 16.1 Inleiding 239 16.2 De lettergreep: fonotaxis 240 16.3 Het woord: klemtoon 243 16.4 De zin: intonatie 244 16.5 Ritme 246 Deel VI Talen en Taalgemeenschap 249 17 Verschillen en overeenkomsten tussen talen 251 17.1 Inleiding 251 17.2 Overeenkomsten tussen talen 252 17.3 Genetische verwantschap 254 17.4 Taal en cultuur 259 17.5 Taal en denken: de Sapir-Whorf-hypothese 262 18 Taalvariatie 267 18.1 Inleiding 267 18.2 Wat is een taal? 268 18.3 Wat is een dialect? 269 18.4 De bestudering van taalvariatie 271 18.5 Taalvariatie en sociale factoren 272 18.6 Andere factoren: de situatie en de linguistische context 279 18.7 Taalvariatie en sociale betekenis 280 19 Taalverandering 284 19.1 Inleiding 284 19.2 Historische taalwetenschap 285 19.3 Het veranderingsproces 288 19.4 Sociale groepen in taalverandering 292 19.5 De inbedding van veranderingen in het taalsysteem 294 19.6 De waardering voor taalverandering 295 20 Tweetaligheid 298 20.1 Inleiding 298 20.2 De tweetalige taalgemeenschap 299 20.3 Taalpolitiek 301 20.4 Tweetalig onderwijs 301 20.5 De tweetalige taalgebruiker 303 20.6 Tweetalig taalgebruik en interferentie 304 20.7 Het ontstaan van nieuwe talen 308 Bibliografie 312 Index 319